02142702

مطالب آموزشی شیردهی


تغذیه با شیر مادر شیردهی  

 

بیمارستان محب کوثر در راستای افزایش رضایتمندی و تأکید بر تغذیه نوزادان با شیر مادر، علاوه بر آموزش در زمان حضور مادران در بیمارستان پیش از ترخیص ، اقدام به ارائه مشاوره شیردهی به صورت رایگان بعد از ترخیص آنان کرده است لذا مادران در صورت نیاز و برای رفع مشکلات شیردهی خود می توانند همه روزه از ساعت 8 الی 14با مشاور شیردهی سرکار خانم اعلایی تماس گرفته و در صورت نیاز از مشاوره رایگان حضوری برخوردار شوند.

شماره مشاور شیردهی : 42193498-021

تغذیه با شیر مادر هم برای مادر و هم نوزادان خوب است. شیر مادر دارای تمام مواد مورد نیاز بدن آنها میباشد. نوزاد در شش ماه اول  تنها به شیر مادر احتیاج دارد. از حدود شش ماهگی تغذیه با غذای جامد شروع میشود و تا دو سالگی یا بیشتر تغذیه با شیر مادر ادامه دارد.

شیرمصنوعی علاوه بر مشکلات فراوانی که بوجود میاورد دیرهضم است و شیرینی زیاد دارد؛ اگر به نوزاد داده شود مدتی را خواهدخوابید که درنتیجه طلب شیرنمی کند بنابراین شیر باارزش مادر را نخورده ، به سینه مادر دستور تولید شیرنداده ، اعتماد به نفس مادر را کم کرده، میکروب‌های مفید دستگاه گوارش نوزادرامختل کرده و او را درمعرض مواد الرژن قرار میدهد  درنتیجه سلامت نوزاد وهم سلامت مادر به خطر میافتد.
پس لطفا ۶ماه اول فقط شیرمادر
وشکرگذاری ازاینکه قانون عرضه وتقاضا بر‌ستان مادر حاکم است یعنی هرچه شیرخواربیشتر برداشت کند بیشترتولید می شود
اگر احساس می کنید کم شیرهستید با توجه به دفعات ادرار ومدفوع وتغییر وزن نوزاد وشیرخوار قضاوت کنید که بی جهت دچارمشکل نشوید.

برای بسیاری از مادران سوال است که نوزادشان مکرر مایل به شیرخوردن است و آیا شیر آنها کافی نیست؟!

در جواب باید گفت شیر مادر به آسانی و سریع هضم می شود. به علاوه بسیاری از شیرخواران نیاز مبرمی به آرامش و تماس نزدیک با مادر دارند که با مکیدن پستان در وضعیت صحیح تامین می شود. اکثر شیرخواران هر 3-2 ساعت یک بار مایل به شیرخوردن هستند. اما در مراحلی از رشد به نظر می رسد تمام مدت نیاز به شیرخوردن دارند.این حالت در موقع «رشد سریع یا جهش رشد» آن ها که حدود 3-2 هفتگی، 6-4 هفتگی و 3 ماهگی است، مشاهده می شود.در این مراحل شیردهی مکرر منجر به افزایش شیر مادر ظرف 2یا 3 روز خواهد شد.نوزادان خواب آلود اغلب حدود 2 هفتگی جهش رشد داشته و خواب آلودگی آن ها نیز برطرف می شود. گاهی شیرخواران چند بار و زود به زود شیر می خورند که یک خواب 4 ساعته داشته باشند یا پس از این خواب به دفعات بیشتری شیر می خورند که جبران کنند.

گاهی در حالی که مادر شیر کافی تولید می کند و می تواند حتی هم زمان دو شیرخوار را سیر نماید، به دلیل عدم اعتماد بنفس، رفتارهای شیرخوار (مثل گریه زیاد یا مکرر شیرخوردن...)، بیماری یا مصرف داروها... فکر می کند شیر کافی ندارد. پس اگر فقط این احساس را دارید اما شیرخوار وزن گیری خوبی براساس منحنی رشدش دارد و شاداب و سرحال است، جای نگرانی نیست و این کم شدن کاذب یا ذهنی شیر مادر است.باید دقت کنید که حالات مختلف شیرخوار را قبل از بررسی و پیدا کردن علت به حساب ناکافی بودن شیر خود نگذارید.

گاهی اوقات مصرف برخی غذاها توسط مادر، شیرخوار را بیقرار می کند. اما نمی توان اجتناب از غذای خاصی را توصیه کرد مگر آنکه واقعا مادر با خوردن آن غذا متوجه بی قراری شیرخوار شود.گاه با شروع عادت ماهیانه مادر، شیرخوار بی قرار می شود و غالبا در این ایام شیرخواران میل دارند در فواصل کوتاه تری شیر بخورند. گاه اضطراب مادر به شیرخوار منتقل می شود سعی کنید موقع شیردادن آرامش داشته باشید.گاهی شیرخوار پس از شیرخوردن در کمال رضایت به خواب می رود اما بعد از مدت کوتاهی با گریه بیدار می شود این حالت نشان می دهد که شیر کافی نخورده، به دفعات و مدت بیشتری شیرخوار را شیر داده و سعی کنید شیر چرب انتهایی را بخورد و سیر شود.

چرا شیرخوار را باید مکرر تغذیه کرد؟

با تغذیه مکرر، جریان شیر مادر زودتر و راحت تر برقرار می شود.کودک سریع تر افزایش وزن پیدا می کند.مشکلات کمتری نظیر احتقان پستان ها برای مادر بوجود می آید.مهمترین عامل در افزایش شیر مادر، مکیدن مکرر و تخلیه مرتب پستان ها بر حسب میل و تقاضای شیرخوار در شب و روز می باشد. چون شیر مادر بر اساس عرضه و تقاضا تولید می شود. یعنی هر چقدر شیرخوار پستان ها را بیشتر بمکد، شیر بیشتری در پستان های مادر تولید می شود.اگر مادری دو قلو داشته باشد و هردو قل را برای مکیدن به پستان بگذارد پستان ها شیر بیشتری تولید می کنند.

دفعات شیرخوردن کودک را چگونه باید تنظیم کرد و چطور متوجه سیری و گرسنگی شیرخوار شویم؟

شیرخوار را باید برحسب تقاضایش و بطور مکرر شیر داد و از تنظیم بر حسب ساعت پرهیز کرد. معمولا شیرخواران 30-20 دقیقه را صرف علائمی می کنند که نشان می دهند آماده شیر خوردن هستند و با حرکاتی نشان می دهند که بیدار هستند. این علائم عبارتند از: حرکت کره چشم، بهم زدن پلک ها، حرکت دهان و انگشت یا دست و یا هرچیزی را به دهان می برند. وقتی شیرخوار این علائم را نشان می دهد، اجازه ندهید گریه کند و برافروخته شود.گریه، جیغ زدن و کمانه زدن علامت دیررس گرسنگی است و نباید اجازه داد گرسنگی شیرخوار به این مرحله برسد. چنانچه شیرخوار گریه کند و آشفته شود، ابتدا باید او را آرام کرده و سپس به پستان گذاشت تا بتواند آن را درست بگیرد. در غیر این صورت ممکن است زبان بجای آن که در کف دهان قرار گیرد، بالا برود و شیرخوار نتواند پستان را درست بگیرد.علائم سیری عبارتند از: کاهش دفعات مکیدن، توقف صدای بلع، توقف بیشتر بین دفعات مکیدن، رفع علائم گرسنگی، افزایش مکیدن های غیر تغذیه ای، رها کردن پستان و ریلاکس (شل شدن) و به خواب رفتن.

آیا در هر وعده تغذیه باید از هر دو پستان شیر داد؟

تا زمان برقراری کامل شیرمادر و اطمینان از مناسب بودن منحنی رشد، در هر وعده باید از هر دو پستان به شیرخوار شیر داد تا سبب تحریک تولید شیر شود.پس از به جریان افتادن شیر، برحسب میل و نیاز شیرخوار می توان در هر وعده از یک یا هر دو پستان استفاده کرد. در این صورت باید در شیر دادن به تناوب از پستان ها استفاده شود. مثلاً اگر شیرخوار در یک وعده، ‌از پستان چپ شروع کرده و با پستان راست ختم کرده و در وعده بعدی باید از پستان راست شروع کند.در هر وعده به شیر خوار فرصت دهید به مدت دلخواه به تغذیه از یک پستان ادامه دهد تا قسمت آخر شیر را که سرشار از چربی است، دریافت کند. شیرخوار با رها کردن پستان، به خواب رفتن و یا توقف مکیدن نشان می دهد که تغذیه از پستان اول را تمام کرده است.سپس در صورت تمایل کودک، می توانید پستان دوم را به او عرضه کنید. اگر مایل به گرفتن آن نیست، نگران نباشید. می توانید در نوبت بعدی ابتدا از آن پستان شیر بدهید. به این ترتیب هر دو پستان ها به یک اندازه تحریک خواهند شد.

آیا به شیرخوار در طول شب هم باید شیر داد؟

بلی، شیرخواران به دلایل مختلف شب ها بیدار می شوند و به آغوش و شیر نیاز دارند. تحریک پستان از طریق تغذیه شبانه شیرخوار برای حفظ تولید شیر لازم است. میزان ترشح هورمون تولید کننده شیر در شب بالاتر است. بنابراین با تغذیه شبانه شیرخوار، علاوه بر رفع نیاز او، شیر بیشتری تولید می شود و از بارداری زودرس پیشگیری می کند. کودک را نزدیک خود بخوابانید؛ در این صورت می توان در حال خواب و بیداری شیر بدهید و چرت بزنید.چنانچه از کهنه بیشتر و یا ضخیم تر برای کودک استفاده کنید مجبور نیستید پس از هر بار شیردادن کهنه او را عوض کنید مگر اینکه لباس های او خیس شده باشد.

آیا کودکانی که شیر مادر می خورند نیاز به مکمل های ویتامینی و مواد معدنی دارند؟

انواع ویتامین‌های مورد نیاز برای رشد نوزاد و شیرخوار در شیرمادر وجود دارند اما مقدار آنها از مادری به مادر دیگر متفاوت است و برخی تحت تاثیر غذای مصرفی مادر قرار دارند. اما اگر ذخیره ویتامین بدن مادر کافی باشد محتوی ویتامین‌های شیرمادر نسبتا ثابت خواهد بود. براساس دستور عمل کشوری مصرف مکمل ویتامین‌های A+D برای شیرخواران توصیه می‌شود. شیرخواری که انحصاراً از شیر مادر تغذیه می کند ویتامین D را از منابع مختلفی شامل: عبور از جفت، ساخت در داخل بدن از طریق تابش نور خورشید و دریافت ویتامین بدست می‌آورد. ذخایر ویتامین D شیرخوار متولد شده از مادر طبیعی تا 2 ماهگی تخلیه می گردد ویتامین D شیر مادر ارتباط خوبی با دریافت ویتامین D مادری دارد. چون غلظت ویتامین D شیر مادر با قرارگیری مادر در مقابل نور خورشید افزایش می یابد، لذا غلظت ویتامین D شیر مادر در ماه های تابستان زیاد می شود. تابش نور خورشید می‌تواند یک منبع ویتامین D برای شیرخواران باشد اما از آنجا که به میزان آفتابی که آنان دریافت می‌کنند توجه کافی مبذول نمی گردد و بچه ها پوشیده نگهداری می شوند دادن مکمل ضروری است. در مقایسه با ویتامین های محلول در چربی، ویتامین K به آسانی از طریق جفت از مادر به جنین منتقل نمی شود. به جز تزریق عضلانی 1 میلی گرم ویتامین K در موقع تولد، هیچ توصیه دیگری جهت دادن ویتامین K تکمیلی وجود ندارد. در مورد مواد معدنی، آهن یک ریزمغذی اساسی در تغذیه دوران شیرخواری است. برای پیشگیری اولیه از کم‌خونی فقر آهن استفاده از غذاهای کمکی غنی شده با آهن، اجتناب از مصرف شیرگاو، استفاده از غذاهای حاوی ویتامین C توصیه می شود. برای پیشگیری ثانویه، غربالگری شیرخواران بین 9 تا 12 ماهگی و تکرار آن در 18 ماهگی از نظر غلظت هموگلوبین توصیه شده است که ممکن است برای همه شیرخواران و یا فقط افراد در معرض خطر به کار رود. شیرخواران نارس به آهن بیشتری نیاز دارند. در کشور ما بر اساس دستورعمل کشوری، برای کلیه کودکان چه با شیرمادر تغذیه شوند چه با شیر مصنوعی، ویتامینA با دوز 1500 واحد بین المللی در روز و ویتامین  D با دوز 400 واحد بین المللی در روز (معادل یک سی سی قطره A+D) از روز 5-3 تولد و همزمان با غربالگری هیپوتیروئیدی نوزادان تا پایان 2 سالگی داده می شود. برای کلیه شیرخواران رسیده و سالم نیز که با وزن طبیعی متولد می شوند دادن قطره آهن از پایان 6 ماهگی و هم زمان با شروع تغذیه تکمیلی به میزان 15 قطره در روز (1 میلی گرم به ازا هر کیلوگرم وزن بدن کودک در روز) توصیه می شود و تا پایان 2 سالگی ادامه می یابد.

چندنکته مهم :

  • وضعیت صحیح بغل کردن و پستان گرفتن شیرخوار را رعایت کنید که از بروز مشکلاتی مثل احتقان و زخم و شقاق .... پیشگیری می کند، در صورت بروز این مشکلات شیردهی را متوقف نکرده و با کمک کارکنان بهداشتی درمانی مشکل را برطرف کنید.
  • مکیدن صحیح و مکرر پستان در وضعیت صحیح مهم ترین عامل افزایش شیرمادر است.
  • اگر شیر ترشح شده در پستان ها بطور مرتب تخلیه نشود، بتدریج تولید و ترشح شیر کاهش یافته و قطع می گردد، پس دفعات و مدت مکیدن شیرخوار در هر وعده را محدود نکنید.
  • به مکیدن و بلعیدن شیرخوار حین تغذیه دقت کنید و به محض کند شدن مکیدن و بلعیدن، او را از یک پستان به پستان دیگر جا به جا کنید. البته توجه داشته باشید که ترکیب شیرمادر در هر وعده تغییر می کند. در ابتدای تغذیه شیرخوار رقیق تر و در انتهای هر وعده چرب تر و پر انرژی است پس با محدود نکردن مدت تغذیه او سعی کنید شیرخوار شیر چرب انتهایی را دریافت نماید.
  • برای کنترل منحنی رشد شیرخوار به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کنید.
  • از دادن سایر مایعات به شیرخوار زیر ۶ماه پرهیز کنید. از بطری و گول زنک استفاده نکنید. در صورت لزوم بهترین شیر کمکی، شیردوشیده شده مادر (یا شیر دایه)است که در پایان هر وعده تغذیه شیرخوار می توانید بدوشید و با فنجان به او بدهید.
  • آرامش داشته باشید چون اضطراب و نگرانی مانع رگ کردن پستان و جریان یافتن شیرمی شود. سعی کنید گرسنه نمانید و غذاهای تازه و طبیعی مصرف کنید، مصرف غذاهای مغذی به مقدار کم و دفعات بیشتر بهتر از۲ تا۳ وعده غذا با حجم زیاد است، رژیم لاغری نگیرید، در حد رفع تشنگی خود آب و سایر مایعات بنوشید، فعالیت جسمی مناسب داشته باشید، از استعمال دخانیات و قرص های پیشگیری از بارداری ترکیبی پرهیزکنید، نسبت به توانایی خود برای شیردهی اعتمادبنفس و اطمینان خاطر داشته باشید.

شیردوش بوقی

ازشیردوش دستی مدل بوق دوچرخه استفاده نکنیدچون موجب صدمه به نوک پستان می شود، تمیزکردن آن مشکل است ونمی توان شیر آن را برای تغذیه شیرخوار بکار برد.

مادر شیردهی که مشکوک‌ به ابتلا به کرونا هست، شیردهیش رو‌ ادامه بده؟

شیرمادر فواید بی‌نظیری داره . ویروس‌های تنفسی معمولا از طریق شیر منتقل نمیشن. برای همین مادر مثل احتیاطهایی که برای ارتباط با بقیه رعایت میکنه، در مورد شیرخوار هم همونطوری رفتار کنه

کودکش رو‌ نبوسه 

  • وقتی فاصله‌ی کمی با شیرخوار داره، مثل زمان شیردهی باید ماسک بزنه 
  • قبل و بعد از تماس با شیرخوار دستهاش رو بشوره
  • اگر سطحی آلوده به قطرات سرفه و‌ عطسه‌ش میشه حتما ضدعفونی کنه 
  • اگر مادر خیلی حالش بده، میتونه شیرش رو بدوشه و شیر رو با فنجون یا قاشق تمیز به بچه بدن 

کلیپ سازمان جهانی بهداشت WHO  در مورد قطع نکردن شیردهی حتی اگر مادر به کرونا مبتلا باشد

کتابچه نسلی سالم با شیرمادر کتابچه نسلی سالم